Roztocze Południowe było ongiś krainą gęsto zaludnioną.
Wojna i wysiedlenia spowodowały, że wiele dużych wsi skarlało, zaś
mniejsze - przestały istnieć. Nie znaczy to, że zupełnie znikły z
powierzchni ziemi: jeszcze dziś znajdujemy ślady fundamentów, pozostałości
po cerkwiach, stare krzyże, aleje drzew... Pozostały też w ludzkiej pamięci.
Na stronie sukcesywnie będą pojawiać się plany dawnych
wsi, takich jakie były przed wojną, uzupełnione wybranymi fotografiami
przedstawiającymi stan aktualny.
©Paweł Rydzewski /
www.roztocze.horyniec.net
MONASTYR
Dawna wieś dobrze znana wszystkim miłośnikom Roztocza Południowego.
Malowniczo położona na wzgórzu w pobliżu Werchraty. Na terenie tej wsi
znajduje się miejsce po dawnym monastyrze bazyliańskim, po którym pozostała
drewniana cerkiew pw. Opieki Matki Bożej z 1678 r. Cerkiew została
zniszczona wraz z wsią podczas Akcji "Wisła", 1 lipca 1947 roku.
Do dziś przetrwały kamienne mury obronne oraz piwnice. Na terenie cerkwiska
znajduje się niewielki cmentarz wojenny z I wojny światowej. W pobliżu -
miejsce upamiętniające dawną pustelnię Brata Alberta. Obecnie przebiega tędy
zielony szlak turystyczny.
Przed wojną wieś rozlokowana była na całym wzniesieniu,
wyraźnie górującym nad najbliższą okolicą. Na poniższym planie - obiekt
sakralny położony wyżej, po lewej stronie - to pustelnia Brata Alberta, niżej
- cerkiew. Po prawej - na tzw. uroczysku Buczyna - znajdowała się cerkiew pw.
Wniebowzięcia NMP, z 1900 roku - do dziś zachowały się kamienne
fundamenty. W pobliżu - współczesna kapliczka. U dołu planu wsi -
zachowana do dziś, murowana kapliczka.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Piwnice na terenie cerkwiska
|
Cmentarz wojenny
|
|
|
|
|
Mury obronne
|
Miejsce po dawnej studni
|
STARA HUTA
Dawna wieś położona u stóp Wielkiego Działu. We wrześniu 1921 roku
liczyła 553 mieszkańców, w tym 518 Ukraińców, 24 Polaków i 11 Żydów.
We wsi znajdowały się 94 budynki. Część główna, tzw. Dolina, usytuowana
była w centrum, w miejscu w którym dziś znajduje się kilka zabudowań. Na
południowy - wschód od centrum wsi znajdował się przysiółek Samiły, na
południu - Manczury, zaś na wschodzie - Majdan. We wsi była drewniana
cerkiew, pw. św. Paraskewy, wzniesiona w 1928 roku. Tuż obok cerkwi -
cemantarz. Z cerkwi pozostały jedynie ślady murowanych fundamentów. Na
cmentarzu - liczne nagrobki bruśnieńskie. W XVIII w. na terenie Starej Huty
funkcjonowała huta szkła. Do dziś można znaleźć w ziemi fragmenty
kolorowych szkieł.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Szkła z dawnej huty |
Fundamenty dawnej cerkwi |
|
|
|
|
Cementarz greckokatolicki |
Jeden z nagrobków |
DAHANY
Niewielki przysiółek Werchraty - położony w dolinie, u stóp Wielkiego Działu.
Złożony z dwóch części: Dahany I i Dahany II. Przed wojną łącznie było
tu 35 zabudowań. Mieszkańców wysiedlono w końcu maja 1947 roku.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Tyle pozostało z Dahanów |
... |
|
|
|
|
... |
... |
WÓLKA ŻMIJOWSKA
Wieś
założona została prawdopodobnie w drugiej ćwierci XVII w. na gruntach Żmijowisk,
przez Piotra Mohiłę, późniejszego archimandrytę ławry pieczerskiej i
prawosławnego metropolitę kijowskiego. W 1921 roku wieś liczyła 416
mieszkańców, w tym 364 Ukraińców i 52 Polaków. Obecnie wieś istnieje w
postaci szczątkowej (zaledwie kilka zabudowań). W centrum usytuowana jest
dawna cerkiew greckokatolicka, p.w. Narodzenia NMP, zbudowana w 1896 roku,
obecnie opuszczona.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Cerkiew w Wólce Żmijowskiej |
... |
|
|
|
