|
Założenia programowe projektu: Park Etnograficzny „Przygródek – wspólnota kultur”w ramach Centrum Kultury Pogranicza przy Muzeum Kresów w Lubaczowie ©dr Zygmunt Kubrak, ©mgr Janusz Mazur Tekst opublikowany za zgodą autorów Opracowanie: ©Paweł Rydzewski / www.roztocze.horyniec.net Uwagi
wstępne. Projekt
w swym podstawowym zadaniu polega na powstaniu Parku Etnograficznego „Przygródek
– wspólnota kultur” – elementu planowanego Centrum Kultury Pogranicza
przy Muzeum Kresów w Lubaczowie. W parku etnograficznym ocalone zostaną typowe
dla regionu lubaczowskiego przykłady tradycyjnego budownictwa drewnianego, które
zagrożone są wyparciem przez współczesną zabudowę. W oparciu o autentyczne
obiekty budownictwa mieszkalnego i gospodarczego rozwinięta zostanie wielowątkowa
działalność kulturalna skierowana do mieszkańców powiatu lubaczowskiego
oraz osób spoza regionu i kraju. Nazwa
i lokalizacja projektu. Projekt nosi nazwę: „Przygródek - wspólnota kultur”. W określeniu tym zawiera się główna idea projektu oraz odniesienie do tradycji miejsca, w którym ma być realizowany. Miejscem tym jest rozległy teren sąsiadujący z historycznym wzgórzem zamkowym zlokalizowanym w południowej części miasta Lubaczowa, na lewym brzegu rzeki Wisznia (Lubaczówka). W nowożytnych źródłach rękopiśmiennych obszar ten nosił nazwę „Przygródek”, co oznacza tyle co „podgrodzie”. Określenie to zostało użyte nieprzypadkowo - dzięki swej oryginalności będzie łatwo kojarzone z planowanym przedsięwzięciem. W przeszłości miejsce to, pełniąc rolę obronną, gospodarczą i kulturalną, zamieszkiwane było przez wieloetniczną społeczność. Stąd pomysł przywrócenia mu pierwotnych funkcji poprzez założenie na jego terenie Parku Etnograficznego „Przygródek - wspólnota kultur”. Założenia
ogólne projektu. Projekt w swym długofalowym zakresie obejmuje utworzenie na terenie obecnego zespołu parkowo-zamkowego przy Muzeum Kresów w Lubaczowie niewielkiego Parku Etnograficznego o nazwie: „Przygródek - wspólnota kultur” (w skrócie „Przygródek”). Park etnograficzny składać się będzie z dwóch części: rekonstrukcji uliczki małomiasteczkowej oraz zabudowań folwarku zamkowego. W tym zakresie zostaną przeniesione z terenu Lubaczowa i powiatu lubaczowskiego, a następnie poddane zabiegom konserwatorskim autentyczne zabytki budownictwa i architektury drewnianej. W trakcie wyboru obiektów będą brane pod uwagę te budowle, które charakteryzują się typowymi dla regionu rozwiązaniami konstrukcyjnymi i detalem architektonicznym. Duże znaczenie w tym względzie posiadać będzie również czas powstania, wartości historyczne, a także stan zachowania obiektów. Przewidujemy, że zabytkowe budynki lub ich zespoły będą pozyskiwane drogą zakupów lub przekazów nieodpłatnych. W tym ostatnim przypadku mamy głównie na myśli obiekty nieużytkowane i przeznaczone do rozbiórki, które znajdują się w posiadaniu władz samorządowych, a także Kościoła rzymskokatolickiego. Tą ostatnią drogą pozyskano drewnianą wozownię z połowy XIX w., stanowiącą pierwotnie element zespołu budynków gospodarczych przy plebanii rzymskokatolickiej w Starym Dzikowie. Będzie to pierwszy obiekt przyszłego „Przygródka”. Projekt w
swej szczegółowej wersji dotyczy więc uratowania przed zniszczeniem
charakterystycznych przykładów lubaczowskiego budownictwa drewnianego,
posiadającego swoje miejsce w całokształcie spuścizny zabytkowej województwa
podkarpackiego i całego kraju. Realizacja całości przedsięwzięcia rozłożona będzie na kilka etapów uzależnionych od pozyskania obiektów, a przede wszystkim funduszy niezbędnych do ich przeniesienia i adaptacji na funkcje kulturalne. Jako całość Park Etnograficzny „Przygródek – wspólnota kultur” składać się będzie z około 20 budynków drewnianych. Liczba ta sytuować będzie lubaczowski park etnograficzno-kulturowy w grupie pośredniej między mniejszymi a średnimi obiektami skansenowymi w kraju. Wielkość założenia ściśle dostosowana będzie do możliwości późniejszego utrzymania i finansowania go przez lokalne władze samorządowe. Autorzy projektu zakładają również czerpanie dochodów na utrzymanie „Przygródka” ze środków uzyskiwanych z prowadzonej na jego bazie działalności gospodarczej. Park Etnograficzny „Przygródek” osadzony zostanie w strukturze funkcjonowania Muzeum w Lubaczowie, które oficjalnie od września br. funkcjonuje pod nazwą „Muzeum Kresów w Lubaczowie”. Przewiduje się, że na bazie istniejącego zespołu parkowo-zamkowego utworzone zostanie podległe muzeum Centrum Kultury Pogranicza. W jego skład wejdzie „Przygródek” z wielokulturową uliczką małomiasteczkową i folwarkiem zamkowym oraz wzgórze zamkowe z parkiem podworskim. Głównym ośrodkiem Centrum będzie dawny budynek podworski – tzw. „Oficyna” (XIX w.). W ten sposób dokona się rewitalizacja terenu wokół pozostałości po zamku lubaczowskim – ważnym niegdyś ośrodku administracyjnym, gospodarczym i kulturalnym. Utworzone tu Centrum Kultury Pogranicza stanie się bazą intensywnej i różnorodnej działalności kulturalnej, promieniującej na cały region i sąsiednie obszary, także w znaczeniu transgranicznym. Założenia
szczegółowe projektu. Projekt będzie realizowany na terenie istniejącego przy Muzeum w Lubaczowie zespołu parkowo-zamkowego. Obszar ten o łącznej powierzchni 4,75 ha składa się z fragmentów fortyfikacji na wzgórzu zamkowym (XV-XIX w.), murowanej oficyny (XIX w., przebudowa w XX w.) z niewielkim, wolnostojącym budynkiem gospodarczym, tzw. „Lamusem” oraz parku krajobrazowego (XVIII-XX w.). Zespół parkowo-zamkowy jest własnością Muzeum w Lubaczowie, znajduje się w rejestrze zabytków i strefie objętej ścisłą ochroną konserwatorską. Centralnym elementem zespołu są pozostałości po zamku. Było to średniowieczne grodzisko (XI-XIV w.), później siedziba starostów lubaczowskich (XIV-XVIII w.), a ostatnio ośrodek prywatnych dóbr ziemskich (XIX - 1 poł. XX w.), należących m. in. do rodu Gołuchowskich. Budynki zamkowe po dewastacji w okresie wojny zostały rozebrane na przełomie lat 40. i 50. XX w. Pozostały dwie szkarpy i fundamenty budynku w kształcie litery „L” (tzw. II Zamku), a także widoczne piwnice po kuchni zamkowej. W trakcie badań archeologicznych odkryto również pozostałości najstarszych murów obronnych (bok południowy) z pozostałościami murowanej baszty (XV w.). Na odsłonięcie oczekują fundamenty głównego zamku zlokalizowanego niegdyś w południowej części wzgórza. U podnóża wzgórza zamkowego, po jego północnej stronie, zachował się budynek podworski, tzw. „Oficyna”. Obiekt ten, wzniesiony w XIX w., pełnił pierwotnie funkcje gospodarcze na zapleczu zamku. Gruntownie przebudowany w okresie powojennym do początku lat 90. wykorzystywany był na cele społeczne. W 1994r. oddany został na własność Muzeum w Lubaczowie. Staraniem tej instytucji zapoczątkowano jego remont (wymiana dachu, stolarki okiennej i drzwiowej). Jednocześnie budynkowi nadano cechy architektury dworskiej w nawiązaniu do lokalnego budownictwa z lat 20. XX w. Po zakończeniu prac remontowych oficyna przejmie rolę głównego ośrodka Centrum Kultury Pogranicza. (galeria sztuki pogranicza, bar kawowy z zapleczem socjalnym, sala konferencyjno-koncertowa, hotel oraz ośrodek informacji o dziejach i kulturze dawnego oraz współczesnego pogranicza polsko-ukraińskiego). W 2005r. planuje się dokończenie prac adaptacyjnych oficyny na cele działalności kulturalnej. Środki na ten cel w wyniku starań podjętych przez muzeum i starostwo powiatowe pozyskano częściowo z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej. Obok oficyny, na osi poprzecznej znajduje się współcześnie wzniesiony niewielki budynek murowany z drewnianym podcieniem – tzw. „Lamus”. Zamyka on od północy dziedziniec wewnętrzny przy oficynie. Budynek ten pełni rolę magazynu gospodarczego oraz warsztatu służącego pracownikom zajmującym się pielęgnacją i utrzymaniem parku. Park podworski ograniczony linią starorzecza rozciąga się na wschód i południe od wzgórza zamkowego. Na jego terenie znajdują się liczne okazy starodrzwia z pomnikami przyrody (lipy, olchy). Ważnym elementem krajobrazowym parku są dwa stawy z dawnego systemu obronnego zamku, połączone półkoliście biegnącym kanałem. Z inicjatywy muzeum przeprowadzono konserwację drzewostanu i jego odnowienie poprzez nowe nasadzenia. Planowane do przeniesienia obiekty architektury drewnianej rozlokowane zostaną w północnej części zespołu parkowo-zamkowego. Park Etnograficzny „Przygródek – wspólnota kultur”, jako element przyszłego Centrum Kultury Pogranicza zostanie utworzony na terenie położonym na północ od wzgórza zamkowego, wzdłuż lewego brzegu rzeki Wisznia. Obszar ten posiada kształt wydłużonego prostokąta (140/40 m). Jego część – na osi rampy wjazdowej na zamek – zajmuje oficyna podworska i budynek gospodarczy („Lamus”). Na zachodniej, większej części terenu rozlokowana zostanie zabudowa uliczki małomiasteczkowej, a w części wschodniej, przy oficynie, rozmieszczone będą zabudowania folwarku zamkowego. Pierwszy z tych zespołów składać się będzie z czterech drewnianych domów mieszkalnych z przełomu XIX i XX w. oraz ich całego zaplecza gospodarczego. W tych autentycznych obiektach, przeniesionych z terenu miasta i powiatu, zaprezentowana zostanie ożywiona ekspozycja codziennego funkcjonowania czterech rodzin, reprezentujących główne narodowości i typowe dla regionu rzemiosła. Będą to Dom Polski, Dom Ukraiński i Dom Żydowski oraz Dom Niemiecki. Ten ostatni nawiązywać będzie do silnie zaznaczonej na terenie powiatu lubaczowskiego kolonizacji józefińskiej (k. XVIII w.). Sąsiadujące bezpośrednio ze sobą budynki będą pełnić rolę niewielkich ośrodków kultury poszczególnych narodów we wszystkich łączących i różniących te społeczności aspektach kultury materialnej i duchowej.
Budynki te będą oryginalnymi obiektami lokalnego budownictwa drewnianego i pochodzić będą z zabudowy małomiasteczkowej Lubaczowa i okolic, wzniesionej na przełomie XIX i XX w. Odpowiadałyby one zbliżonym warunkom społecznym zamieszkujących je rodzin. Stąd też ich stosunkowo niewielkie rozmiary i uproszczony układ przestrzenny (jednotraktowy, trójdzielny) oraz zdobnictwo - będzie zbliżone. Pewne zróżnicowanie zachowane zostanie w zabudowie działek siedliskowych. Rozplanowane one będą poprzecznie w stosunku do dłuższej osi działki, zgodnie z występująca tu poprzednio, a znaną z przekazów kartograficznych zabudową mieszkalną i gospodarczą na zapleczu zamku. Z założenia będą więc one stosunkowo wąskie (ok. 10-15 m). Pozwoli to wyodrębnić na terenie „Przygródka” od 4 do 6 działek pod zabudowę małomiasteczkową. Uzyskane place przeznaczone zostaną głównie pod rekonstrukcję zabudowy mieszkalnej. Na jednej lub dwóch działkach przewiduje się również umieszczenie budynków użyteczności publicznej (np. drewnianą szkołę, remizę strażackią) lub budynków gospodarczych (np. młyn na brzegu rzeki). Budynki mieszkalne i gospodarcze połączone zostaną w jednym ciągu oraz rozstawione w zabudowie luźnej (np. wolnostojący dom mieszkalny, kuźnia, budynek gospodarczy, a na zamknięciu działki stodoła ze stajnią). Domy położone wzdłuż ulicy będą reprezentować dwa typy ustawienia – szczytowy (węższym bokiem) i kalenicowy (szerszym bokiem). Bardziej popularny w regionie pierwszy wariant będzie dominował w zabudowie osiedla. Jako pewna całość zabudowa mieszkalno-gospodarcza stworzy przy całej swej typowości ciekawy układ przestrzenny, charakterystyczny dla urbanistyki miasteczek okolic Lubaczowa. W przypadku dekoracji architektonicznej budynków szczególny nacisk zostanie położony na zastosowanie lokalnych motywów. Należą do nich przede wszystkim typowe dla regionu ozdobnie wycinane wsporniki okapowe umieszczone w narożach ścian szczytowych (wzorowane na tzw. stylu laubzegowym), a także przeszklone ganki na osi dłuższej elewacji. Wystrój wnętrza tych budynków uwzględniałby specyfikę ludności poszczególnych narodowości i wyznań. Ekspozycja – oparta o zbiory Muzeum Kresów w Lubaczowie – z założenia posiadałaby charakter ożywiony. Polegać ona będzie na aktywnym włączeniu widzów w życie codzienne mieszkańców, ich zwyczaje i tradycje (np. pokazy strojów z możliwością przymierzenia specjalnie wykonanych kopii, degustacje potraw, prezentacje obrzędowości rodzinnej i świątecznej w oryginalnych wnętrzach, itp.). Ważnym akcent położony zostanie na prezentację pracy zarobkowej poszczególnych rodzin. W tym przypadku zbliżonemu statusowi społecznemu domów odpowiadać będzie również przekrój zawodowy ich mieszkańców. Domy rodziny polskiej, ukraińskiej, żydowskiej, jak i niemieckiej zostaną połączone z warsztatami pracy. W budynkach gospodarczych pokazane będą cztery popularne w Lubaczowie i okolicach rzemiosła: bednarstwo (Dom Polski), kamieniarstwo artystyczne i użytkowe (Dom Ukraiński), szewstwo z niewielkim sklepikiem (Dom Żydowski), czy kowalstwo (Dom Niemiecki). Wszystkie wspomniane rzemiosła mają bogatą tradycję w Lubaczowie (duży ośrodek bednarski w XIX i 1 poł. XX w.) i regionie (ośrodek kamieniarski w Bruśnie Starym). Tradycyjnie też rzemiosła skórzane były domeną lubaczowskich Żydów. Jednocześnie wszystkie te małomiasteczkowe rodziny rzemieślnicze trudniłyby się także uprawą roli. Ten wątek również będzie eksponowany na zapleczu domów mieszkalnych i warsztatów rzemieślniczych. W oparciu o prezentację rzemiosł planuje się również rozwinąć działalność kulturalną (organizacja warsztatów bednarskich, kamieniarskich, szewskich i kowalskich, itp.).
Obok wielokulturowej zabudowy małomiasteczkowej na zapleczu oficyny podworskiej rozmieszczone zostaną obiekty, które tworzyć będą folwark zamkowy. Budynki w tej części „Przygródka” charakteryzować się będą większą skalą, odpowiadającą randze zespołu dworskiego; będą bardziej okazałe w stosunku do zabudowy małomiasteczkowej. Potrzebom w tym zakresie odpowiada budynek drewnianej wozowni pochodzącej ze Starego Dzikowa, należącej pierwotnie do zespołu nie zachowanych już budynków gospodarczych przy tamtejszej plebanii rzymskokatolickiej. Obiekt wzniesiony w połowie XIX w. (zapewne około 1842r.) reprezentuje rzadki już na terenie ziemi lubaczowskiej typ funkcjonalny łączący obszerniejsze pomieszczenie wykorzystywane na wozownię i niewielki skarbczyk z osobnymi drzwiami zamykanymi na oryginalny zamek z pięknym szyldzikiem. Zabytek posiada interesującą konstrukcję i oszczędny detal architektoniczny. Założony został na planie prostokąta, w układzie dwudzielnym. Konstrukcja mieszana (zrębowa i sumikowo-łątkowa) charakteryzuje się pewnym monumentalizmem w rozwiązaniu konstrukcji więźby dachowej z krokwiami wspartymi na podłużnych płatwiach podwieszonych na wysuniętych belkach stropowych. Całość nakrywa wysoki dach czterospadowy, pokryty pierwotnie zapewne gontem, obecnie blachą. Jest to obecnie z pewnością jeden z najcenniejszych obiektów architektury drewnianej w okolicach Lubaczowa i na terenie województwa podkarpackiego. Wozownia została przekazana na własność Muzeum decyzją Kurii diecezji zamojsko-lubaczowskiej z dnia 19 września 2003r. W ciągu br. we współpracy z Podkarpackim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w Przemyślu wpisano obiekt do rejestru zabytków oraz rozpoczęto wykonywanie szczegółowej inwentaryzacji technicznej wozowni. Te ostatnie prace wykonują nieodpłatnie architekci z Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Rzeszowie (zespół: mgr inż. arch. Adam Sapeta, mgr inż. arch. Barbara Potera). Inwentaryzacja posłuży do wykonania dokumentacji budowlanej obiektu. Sporządzono również kosztorys inwestorski wozowni obejmujący podstawowe wydatki na jej rozbiórkę, przeniesienie i powtórne złożenie z wymianą części zużytych elementów. Zgodnie z ideą „Przygródka” – jako wielokulturowej wspólnoty – wozownia przeznaczona zostanie na miejsce ekspozycji wozów gospodarczych i wyjazdowych oraz innego sprzętu służącego do podróży i do przewożenia towarów. W skarbczyku – wydzielonej części budynku, mieścić się będzie ekspozycja ukazująca zabytkowe przedmioty uznane za charakterystyczne dla narodowości zamieszkujących okolice Lubaczowa (część ta może być symbolicznie nazwana: „Tesaurus wielokulturowy ziemi lubaczowskiej”). Prace
przy przeniesieniu i odnowieniu zabytkowej wozowni zapoczątkują wielofazowy
proces budowy „Przygródka”. Uratowany zostanie cenny obiekt należący do
dziedzictwa kulturowego ziemi lubaczowksiej, ważny także z punktu widzenia spuścizny
zabytkowej Polski. Cele
projektu. Zasadniczym celem projektu „Przygródek – wspólnota kultur” jest stworzenie miejsca, które byłoby żywym obrazem dawnej wielokulturowej wspólnoty Lubaczowa i regionu lubaczowskiego należącego do pogranicza kultur, położonego między Wschodem a Zachodem. Fenomen pogranicza we wszystkich swych aspektach będzie motywem przewodnim projektu. Projekt odpowiada na ważne
zadanie ochrony dziedzictwa kulturowego. Na zapleczu lubaczowskiego muzeum ocalone zostaną
coraz rzadsze przykłady lokalnego budownictwa drewnianego z przełomu XIX i XX
w., typowe niegdyś dla pogranicza polsko-ukraińskiego. W ostatnich latach
dokonuje się szybki proces jego degradacji. Powstanie Parku Etnograficznego „Przygródek”
pozwoli przeciwstawić się temu zjawisku i zachować dla przyszłych pokoleń
ważne elementy rodzimego krajobrazu kulturowego. Oryginalne obiekty zgrupowane w
historycznym układzie tradycyjnej zabudowy będą ważnym akcentem krajobrazowym.
Widok domów i budynków gospodarczych malowniczo rozciągniętych u podnóża
wzgórza zamkowego stanowić będzie duży atut projektu. W nawiązaniu do poprzednich uwag projekt obejmuje więc rewitalizację dawnego założenia zamkowego, adaptowanie go do celów kulturalnych w nawiązaniu do jego przeszłości - ważnego niegdyś ośrodka administracyjno-gospodarczego i kulturalnego. Autentyczne budynki zgrupowane na terenie „Przygródka” w określonym układzie urbanistycznym będą bazą dla szerokiej i wielowątkowej działalności kulturalnej w ramach Centrum Kultury Pogranicza. Polegać ona będzie na organizowaniu interdyscyplinarnych spotkań z poszczególnymi narodowościami. Spotkania te będą miały na celu poznanie historii, kultury i wzajemnych związków poszczególnych narodów. Obejmować będą nie tylko Polaków, Ukraińców, Żydów i Niemców, ale także Słowaków, Litwinów, Rosjan, Tatarów i Węgrów - obecnych również w lokalnej tradycji. Poprzez szeroko rozumiane spotkania rozumiemy organizowanie imprez o charakterze artystycznym - łączącym plastykę, muzykę, literaturę i teatr (koncerty, wernisaże i plenerów sztuki) oraz międzynarodowych, interdyscyplinarnych sesji naukowych. Zawsze w kontekście tych przedsięwzięć będzie leżała historia i tradycja miejsca – symbolicznie obecna w czterech domach – polskim, ukraińskim, żydowskim i niemieckim. Działania te w ogólnym sensie będą służyć wzajemnemu zbliżeniu sąsiadujących ze sobą narodów i państw. Wielokulturowy profil lubaczowskiego „Przygródka” z założenia rozszerza zakres jego działalności na sąsiednie kraje. Międzynarodowy i transgraniczny charakter projektu odpowiada na postulaty współpracy kulturalnej i ochrony dziedzictwa kulturowego, które obecne są w umowach partnerskich zawartych pomiędzy poszczególnymi gminami i samorządem powiatu lubaczowskiego a odpowiednimi jednostkami na Ukrainie (Rejon Jaworów, gmina Niemirów, miasto Żółkiew), w Niemczech (miasto Tostedt) i na Węgrzech (miasto Erd). Nie bez znaczenia jest tu również rozwój kontaktów przygranicznych Polski i Ukrainy w kontekście obecności naszego kraju w strukturach Unii Europejskiej. Międzynarodowa wymiana kulturalna w oparciu o projektowane centrum przyczyni się do rozwoju lokalnej kultury, uaktywni lubaczowskie środowisko działaczy i twórców kultury, umożliwi im kontakt z większymi ośrodkami artystycznymi po obydwu stronach granicy. Rozwijana w oparciu o „Przygródek” działalność kulturalna ma więc również na celu aktywizację lokalnej społeczności. Projekt wychodzi naprzeciw społecznym zapotrzebowaniom w zakresie interesującej oferty kulturalnej skierowanej do szerokiego odbiorcy. W regionie odczuwalny jest brak instytucji kultury, która w atrakcyjny sposób łączyłaby przeszłość z teraźniejszością. Projektowane Centrum Kultury Pogranicza może stać się ważnym ośrodkiem kulturalnym, promieniującym na cały region. Autorzy projektu pragną, aby miejsce to przyciągało jak największą liczbą mieszkańców Lubaczowa i powiatu. Właśnie do nich w pierwszym rzędzie skierowana zostanie oferta kulturalna. Będzie ona inspirować lokalną społeczność do czynnego włączania się do organizowanych przedsięwzięć. Autorzy projektu starali się również pozyskać dla jego realizacji możliwie szeroką akceptację społeczną. Poprzez informowanie mieszkańców regionu o podejmowanych staraniach na rzecz powstania „Przygródka” inicjatorzy przedsięwzięcia pragną silnie osadzić projekt w środowisku lokalnym. Temu celowi służy również chęć włączenia do realizacji projektu organizacji i stowarzyszeń społecznych aktywnie działających na terenie Lubaczowa i regionu. Deklaracje wsparcia dla projektu wyraziły obok władz samorządowych – Starosty Lubaczowskiego i Burmistrza Lubaczowa, następujące stowarzyszenia i instytucje kultury: Fundacja im. Jana Pawła II, Klub Inteligencji Katolickiej w Lubaczowie, Lubaczowskie Stowarzyszenie Gospodarcze, Miejski Ośrodek Kultury w Lubaczowie, Stowarzyszenie Rozwoju Ziemi Lubaczowskiej. W zamierzeniach autorów projekt służył będzie zadaniu edukacji. W znacznej mierze idea wielokulturowego „Przygródka” adresowana jest do młodzieży szkolnej. Na terenie powiatu funkcjonują 32 szkoły podstawowe,12 gimnazjów i 3 szkoły średnie. Naukę w nich pobiera około 11 500 uczniów. Rozwijana na tej bazie szeroka działalność edukacyjna będzie miała na celu ukazywanie młodemu pokoleniu mieszkańców okolic Lubaczowa dorobku kulturowego własnej „Małej ojczyzny”, uczenie szacunku, zrozumienia i tolerancji wobec kultury innych narodów. Dzięki temu młodzież będzie mogła pełniej poznać własną tożsamość, rozwinąć w sobie przywiązanie i miłość do swego kraju, a także nauczyć się poszanowania dla praw i obowiązków obywatelskich. „Przygródek” z bogatą i niepowtarzalną działalnością kulturalną o określonym profilu z pewnością będzie również atrakcyjny dla turystów z kraju i z zagranicy. Miejsce to znajduje się na trasie do planowanego polsko-ukraińskiego przejścia granicznego Budomierz-Hruszów. Fakt ten będzie posiadał istotny wpływ na podniesienie atrakcyjności turystycznej i ekonomicznej projektowanego zespołu. W efekcie wzrośnie infrastruktura turystyczna powiatu, zwiększy się liczba odwiedzających region turystów, co będzie miało wpływ na poprawę sytuacji ekonomicznej mieszkańców. Oczekiwane
rezultaty projektu i jego funkcjonowanie. Działalność rozwijana na bazie Parku Etnograficznego „Przygródek – wspólnota kultur”, wchodzącego w skład Centrum Kultury Pogranicza przy Muzeum Kresów w Lubaczowie, skierowana zostanie na potrzeby mieszkańców miasta Lubaczowa i powiatu lubaczowskiego, a także sąsiednich regionów zarówno na terenie województwa podkarpackiego, jak i sąsiadujących od wschodu ukraińskich rejonów obłasti lwowskiej (Jaworów, Rawa Ruska, Żółkiew). Projekt wpłynie na rozwój wiedzy o dawnej i współczesnej kulturze pogranicza polsko-ukraińskiego wśród mieszkańców regionu, przyczyni się do wykształcenia poczucia przynależności i odpowiedzialności za bogatą spuściznę kulturową tych terenów. Służyć będzie również poprawie i intensyfikacji działań w zakresie edukacji regionalnej. Będzie szeroko otwarty na potrzeby środowiska szkolnego w regionie. Realizacja projektu wpłynie na rynek pracy i aktywizację bezrobotnych na terenie powiatu lubaczowskiego i miasta Lubaczowa. Służyć temu będzie również wzrost ruchu turystycznego, który wpłynie na ożywienie gospodarcze regionu. Projektu będzie oddziaływał na poprawę poziomu życia mieszkańców, wzrost wiedzy o regionie, przyczyni się do poprawy wzorców zwyczajowych, zwiększenia świadomości kulturowej mieszkańców regionu, rozwoju poczucia przynależności do pogranicza polsko-ukraińskiego, wykształcenia postaw tolerancji i wzajemnego zbliżenia polsko-ukraińsko-żydowsko-niemieckiego. Funkcjonowanie „Przygródka” wpisze się w istniejąca na terenie województwa i kraju sieć muzeów na wolnym powietrzu (w regionie: Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, Park Etnograficzny w Kolbuszowej, Zagroda-Muzeum w Markowej). Przykład działań podejmowanych dla ochrony drewnianej architektury będzie oddziaływał na instytucje i organizacje społeczne oraz na indywidualne osoby, zachęcając je do dbałości o spuściznę kulturową w tym zakresie. Dzięki temu uratowane zostaną obiekty położone in situ, a więc uratowane zostaną autentyczne elementy rodzimego pejzażu kulturowego. W rezultacie realizacji projektu wydatnie wzrośnie liczba organizowanych w regionie imprez kulturalnych. Spowoduje to zwiększenie liczby odbiorców kultury rekrutujących się spośród mieszkańców regionu i turystów z zewnątrz (według danych zawartych w Programie Rozwoju Lokalnego Powiatu Lubaczowskiego na lata 2004-2013 wzrost ten będzie wynosił około 3% rocznie). Zasięg oddziaływania Centrum Kultury Pogranicza i Parku Etnograficznego „Przygródek” obejmując zasadniczo powiat lubaczowski wyjdzie również poza region i kraj (współpraca transgranicza). Centrum Kultury Pogranicza połączone z Parkiem Etnograficznym „Przygródek” będzie działało pod auspicjami Muzeum Kresów w Lubaczowie (jednostka organizacyjna Starostwa Powiatowego w Lubaczowie). Muzeum zapewni obsługę ośrodka i jego funkcjonowanie. Centrum finansowane będzie przez Starostwo Powiatowe w Lubaczowie. Gwarantuje to kontynuację przedsięwzięcia i jego bezpieczeństwo finansowe. Funkcjonowanie „Przygródka” w ramach muzeum zapewni zgromadzonym tam zabytkom fachową opiekę merytoryczną i konserwatorską. Spełnione i ściśle przestrzegane będą obowiązujące w muzealnictwie skansenowym przepisy przeciwpożarowe, poprzez odpowiednie zabezpieczenie budynków, wyposażenie ich w materiały i środki przeciwogniowe, a także prowadzenie stałego monitoringu (dozór osobowy połączony z system elektronicznym). Zagadnienie to wiąże się również ze spełnieniem wymogów antywłamaniowych. Prowadzony będzie pod tym względem stały nadzór Policji i Straży Pożarnej (jednostka Powiatowej Komendy Straży Pożarnej położona jest w odległości około 1 kilometra od zespołu parkowo-zamkowego). Spełnienie wymogów bezpieczeństwa będzie warunkiem właściwego funkcjonowania ośrodka. Realizacja
projektu. Budowa Parku Etnograficznego „Przygródek” odbywać się bezie etapami. Kolejne fazy uzależnione będą od posiadanych środków finansowych na zakup i konserwację wybranych budynków drewnianych. Czynione będą starania o ich pozyskanie poprzez fundusze pomocowe Unii Europejskiej (w 2004r. Muzeum i Starostwo Powiatowe wystąpiło z pozytywnym skutkiem do Funduszu Małych Projektów Infrastrukturalnych SIPF w ramach Phare na dokończenie remontu oficyny). Starania o wsparcie finansowe podjęto również w Towarzystwie Niemiecko-Polskim w Tostedt – mieście partnerskim Lubaczowa. Dzięki osobistemu zaangażowaniu przewodniczącej tego stowarzyszenia Pani Ruth Zuther uzyskano pozytywną odpowiedź i przekazanie środków finansowych na remont wozowni, z deklaracją dalszej pomocy przy budowie w przyszłości „Domu Niemieckiego” przewidzianego w części zabudowy małomiasteczkowej. Przy bezpośrednich pracach budowlanych obok specjalistów w zakresie zabytkowych konstrukcji ciesielskich wykorzystane będą siły społeczne – członkowie Towarzystwa Miłośników Ziemi Lubaczowskiej i innych organizacji społecznych, które zadeklarowały swe czynne wsparcie dla realizacji projektu. Pomoc oferują również jednostki ochotniczej i państwowej straży pożarnej (rozbiórka i przewiezienie budynków drewnianych). W celu nieodpłatnego przekazania materiału drewnianego będą podjęte starania w Nadleśnictwach w Lubaczowie, Oleszycach i Narolu. Prace dokumentacyjne i projektowe wykonają architekci z Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Rzeszowie. Stały nadzór nad pracami sprawować będzie Wojewódzki Podkarpacki Konserwator Zabytków. Projekt: Park Etnograficzny „Przygródek – wspólnota trzech kultur” zakłada powstanie wyjątkowego zespołu zabytkowej architektury drewnianej, ukazanej w całym swym bogactwie z zaakcentowaniem lokalnych cech stylowych. Szeroka prezentacja na bazie „Przygródka” różnych aspektów życia wielokulturowej społeczności małomiasteczkowej stworzy różnorodne możliwości rozwinięcia działalności kulturalnej zgodnej z główną ideą - by na bazie tradycji kształtować przyszłość. ©Wszystkie prawa zastrzeżone. Żaden fragment niniejszej strony nie może być wykorzystany w formie drukowanej lub elektronicznej bez uzyskania zgody autorów tekstu oraz autora niniejszej strony internetowej. |
