©Beata Zielińska, System obszarów chronionych Roztocza, w: T. Wilgat (red.), Ogólnopolski Zjazd Polskiego Towarzystwa Geograficznego. Przewodnik wycieczkowy, Lublin 1994. Tekst opublikowany za zgodą autorki. Dane statystyczne - na podstawie Ochrona przyrody polskiej - CD-ROM wydany przez Regionalny Ośrodek Edukacji Ekologicznej w Krakowie.

Opracowanie i zdjęcia: ©Paweł Rydzewski / www.roztocze.horyniec.net

* Kliknij w obszar parku - aby przejść do opisu *

Krasnobrodzki Park Krajobrazowy 

województwo:

lubelskie

powiat:

zamojski, biłgorajski, tomaszowski

powierzchnia łączna:

9390 ha (w tym: lasy: 60,63%, użytki rolne: 38,72%, wody: 0,65%)

rezerwaty w parku:

2 (pow. łączna: 266,62 ha)

nazwy rezerwatów:

Święty Roch, Zarośle

liczba pomników przyrody:

14

powierzchnia otuliny:

30794 ha (w tym lasy: 26,8%)

rezerwaty w otulinie:

0

liczba pomników przyrody:

14

OPIS OBIEKTU:

Teren parku obejmuje fragment wododziałowego pasma wzgórz Roztocza (na południowy wschód od Roztoczańskiego P.N.) zbudowanych z wapieni trzeciorzędowych pokrytych płatami piaszczystych utworów czwartorzędowych i porośniętych lasami mieszanymi. Krajobraz urozmaicają wydmy piaszczyste i wąwozy (na obrzeżu parku największa na Roztoczu grupa skałek zbudowanych z utworów piaskowcowo-wapiennych). Duża liczba roślin górskich, cenne zbiorowiska torfowiskowe w dol. Wieprza. W ramach kompleksowego programu ochrony środowiska Roztocza utworzony został Krasnobrodzki Park Krajobrazowy. Położony jest w obrębie Roztocza Tomaszowskiego. Park obejmuje położone w centrum Roztocza pasmo wzgórz wapiennych o charakterze ostańców, w tym Wapielnię (385m n.p.m.) najwyższe wzniesienie Roztocza Środkowego. Wody powierzchniowe na jego terenie są bardzo ubogie; poza Wieprzem reprezentowane są przez źródliska Sopotu, Jacynki, Potoku Łosinieckiego oraz stawy i zalew w dolinie Wieprza poniżej Krasnobrodu. Około 61% powierzchni parku zajmują lasy, które na przeważającym obszarze zachowały cechy zbiorowisk naturalnych. Najpospolitszym jest bór świeży z sosną (ok.75%) i jodłą. Lasy liściaste reprezentowane są w parku przez niewielkie obszarowo płaty buczyny karpackiej występujące na wschód od Jacni i na południe od Szuru.  Na obszarze Krasnobrodzkiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny istnieją 3 rezerwaty. Najpiękniejszy fragment boru jodłowego podlega ochronie w rezerwacie Święty Roch, stanowisko modrzewia polskiego w rezerwacie Skrzypny Ostrów, a torfowisko w rezerwacie Nowiny. 

adres dyrekcji / zarządu:

22-400 Zamość Sitaniec– Błonie 1

należy do:

Zespół Zamojskiech PK

rok utworzenia:

1988

akt prawny:

Uchwała Nr XXVII/175/88 WRN w Zamościu z dn. 11.05.1988 r. w sprawie utworzenia Krasnobrodzkiego Parku Krajobrazowego i PK ''Puszczy Solskiej'' (Dz. Urz. Woj. Zamojsk. Nr 10 z 1988 r., poz.75; zm. Dz. Urz. Woj. Zamojsk. Nr 5 z 1998 r., poz. 46)

Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej

województwo:

lubelskie, podkarpackie

powiat:

biłgorajski, tomaszowski), lubaczowski

powierzchnia łączna:

28980 ha (w tym: lasy: 88,64%, użytki rolne: 11,24%, wody: 0,13%)

pow. w poszczeg. woj.

21305 + 7675 ha

rezerwaty w parku:

3 (pow. łączna: 191,33 ha)

nazwy rezerwatów:

Bukowy Las, Czartowe Pole, Nad Tanwią

liczba pomników przyrody:

10

powierzchnia otuliny:

1972 ha (w tym lasy: 3,65%)

rezerwaty w otulinie:

1

nazwy rezerwatów:

Nowiny

liczba pomników przyrody:

10

OPIS OBIEKTU:

Równinny, lekko nachylony ku południowemu zachodowi, obszar poniżej krawędzi pasa wzgórz Roztocza, porośnięty lasami i przecięty licznymi strumieniami mającymi źródła u podnóża tej krawędzi oraz płytkimi dolinami dwu większych cieków - Tanwi i Sopotu. Teren o dużej lesistości, dominują młode sośniny. Puszcza Solska zajmuje fragment Kotliny Sandomierskiej w dorzeczu górnej Tanwi, Sopotu i Szumu oraz południowy skrawek Roztocza Środkowego. Najciekawszą na terenie parku, nie mającą swego odpowiednika w skali kraju, jest strefa krawędziowa, którą Roztocze opada ku Kotlinie Sandomierskiej. Przez nią przełamują się Niepryszka, Sopot, Jeleń i Potok Łosiniecki. Rzeki przepływając przez krawędziową strefę Roztocza tworzą na wychodniach twardszych skał kredowych i trzeciorzędowych (liczne, niewielkie wodospady, zwane w tym regionie szumami. Na 400 m odcinku Tanwi, między ujściami Potoku Łosinieckiego i Jelenia znajdują się 24 progi. Nieco inny charakter mają wodospady na Sopocie koło Hamerni (występujące tu progi są postrzępione). Oba fragmenty dolin zostały objęte ochroną rezerwatową (rezerwaty: "Nad Tanwią" i „Czartowe Pole"). Około 86% powierzchni parku zajmują lasy. Tworzą one jeden zwarty kompleks leśny, ciągnący się wzdłuż krawędzi Roztocza. Większość stanowią bory sosnowe o dużym wewnętrznym zróżnicowaniu siedlisk, od boru suchego poprzez świeży do wilgotnego i bagiennego. W dolinach rzecznych rosną cenne przyrodniczo olsy, a zalesioną równinę urozmaicają wydmy piaszczyste osiągające 30 m n.p.m. Do walorów przyrodniczych parku należą liczne śródleśne torfowiska, bagna i bory bagienne. 

adres dyrekcji / zarządu:

22-400 Zamość Sitaniec– Błonie 1

należy do:

Zespół Zamojskiech PK

rok utworzenia:

1988

akt prawny:

Uchwała Nr XXVII/175/88 z dn. 11.05.1988 r. WRN w Zamościu w sprawie utworzenia Krasnobrodzkiego Parku Krajobrazowego i PK ''Puszczy Solskiej'' (Dz. Urz. Woj. Zamojsk. Nr 10 z 1988 r., poz.75; zm. Dz. Urz. Woj. Zam. Nr 5 z 1998 r., poz. 46), uchwała nr XXIV/175/88 z dn. 26.05.1988 r. WRN w Przemyślu.

Poludnioworoztoczański Park Krajobrazowy 

województwo:

lubelskie, podkarpackie

powiat:

tomaszowski, lubaczowski

powierzchnia łączna:

20376 ha (w tym: lasy: 77,13%, użytki rolne: 18,1%, wody: 1,3%)

pow. w poszczeg. woj.

4139 + 16237 ha

rezerwaty w parku:

3 (pow. łączna: 44,14 ha)

nazwy rezerwatów:

Przecinka, Sołokija, Jalinka

liczba pomników przyrody:

4

rezerwaty w otulinie:

0

liczba pomników przyrody:

4

OPIS OBIEKTU:

Bardzo malowniczy fragment obszaru wschodniego Roztocza stanowiącego nieregularny pas wzniesień zbudowanych z wapiennych i wapienno-piaszczystych utworów trzeciorzędu - rozległych garbów i płaskowzgórzy, rozciętych suchymi wąwozami i dolinami niewielkich cieków. Zróżnicowanie geomorfologiczne decyduje o mozaikowym występowaniu zbiorowisk roślinnych. Bogactwem parku są zwarte kompleksy leśne, zdominowane przez sosnę, jednak najcenniejsze przyrodniczo są płaty buczyny karpackiej oraz bór jodłowy poza zasięgiem występowania jodły. W obniżeniach międzywydmowych torfowiska wysokie i przejściowe. Sporo rzadkich gatunków flory. Ciekawy region turystyczny. Park znajduje się niemal w całości na terenie Roztocza, a jedynie okolice Horyńca leżą w Kotlinie Sandomierskiej. Charakterystyczną cechą rzeźby są masywne, odosobnione wzgórza, zbudowane z utworów kredowych, z zachowanymi na kulminacjach skałami trzeciorzędowymi. Najwyższe z nich to Długi i Krągły Goraj oraz Wielki Dział 390 m n.p.m. najwyższe wzniesienie polskiej części Roztocza). Jest to ważny rejon źródliskowy; wypływają tu Tanew, Łówcza, Rata, w pobliżu parku przepływa Sołokija. Występujące w południowej części wody mineralne wykorzystywane są w uzdrowisku Horyniec Zdrój. Lasy zajmują 67% powierzchni parku. Dominują siedliska grądowe; znaczną część lasów tworzy buczyna karpacka. Najcenniejszymi zbiorowiskami w parku są bory jodłowe (występują poza granicą zasięgu zwartego jodły). Osobliwością jest fragment lasu w Dziewięcierzu z powszechnie rosnącym jałowcem, objęty ochroną rezerwatową rezerwat Sołokija. W rejonie parku znajduje się wiele zabytków architektury i sztuki. Są to głównie zabytki budownictwa ludowego i sakralnego, w tym architektury cerkiewnej. Wśród dziczejących łąk, pó1 i resztek wsi zniszczonych w czasie II wojny, można spotkać kamienne krzyże i świątki oraz stare zapomniane ukraińskie cmentarze. 

dres dyrekcji / zarządu:

22-400 Zamość Sitaniec– Błonie 1

należy do:

Zespół Zamojskiech PK

rok utworzenia:

1989

akt prawny:

Uchwała nr VII/40/89 z dn. 13.07.1989 r. WRN w Przemyślu i WRN w Zamościu, zm. Rozporz. nr 2 Woj. Zamojskiego z dn. 22.01.1991 r. (Dz. Urz. Woj. Zamojsk. Nr 5 z 1991 r., poz 47); zm. Dz. Urz. Woj. Zamojsk. Nr 19 z 1997 r., poz. 94)

Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy 

województwo:

lubelskie

powiat:

biłgorajski, zamojski

powierzchnia łączna:

20209 ha (w tym: lasy: 27,8%, użytki rolne: 68,34%, wody: -%)

liczba pomników przyrody:

13

powierzchnia otuliny:

brak ha (w tym lasy: n.d.%)

rezerwaty w otulinie:

n.d.

liczba pomników przyrody:

13

OPIS OBIEKTU:

Większa część parku stanowi fragment płaskowyżu Roztocza Zach. rozcięty gęstą siecią wąwozów wyżłobionych w czwartorzędowych lessach oraz marglach kredowych podłoża. W lasach dominuje bór jodłowy oraz na wzniesieniach - buczyna karpacka. Na odsłoniętych stokach wąwozów – zbiorowiska kserotermiczne, a w pd.-zach. części parku - torfowiska wysokie. Cenne gatunki flory. Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy prawie w całości leży we wschodniej części Roztocza Zachodniego, jedynie niewielkim fragmentem południowym wchodzi na Równinę Biłgorajską, a północnym na Padół Zamojski. Obszar parku cechują dość duże deniwelacje terenu 50-100 m. Ponad płaskie i szerokie dna dolin Wieprza, Gorajca i Poru położone na wys. 200-220 m n.p.m. wznoszą się obszary wierzchowinowe osiągające 340 m n.p.m. Urozmaiceniem rzeźby są wąwozy lessowe o stromych zboczach dochodzących do kilkunastu metrów wysokości i szerokości dna do 20 m. Średnia ich gęstość wynosi 3 km/km a maksymalna dochodzi do 9 km/km. Szata roślinna parku jest zróżnicowana. Lasy stanowią 28% pow. parku, łąki i pastwiska 15%, grunty orne 55%, wody i torfowiska 2%. Najcenniejszym obszarem pod względem botanicznym jest las Cetnar koło Kawęczyna kompleks leśny z buczyną karpacką, jodłą i domieszką grabu, osiki i klonu. Na południowych, niezalesionych stokach wzniesień i wąwozów lessowych rosną murawy kserotermiczne, najbogatsze w okolicach Zakłodzia. Na uwagę zasługuje torfowisko wysokie Bagno Tałandy, istniejące w południowo-zachodniej części parku.

adres dyrekcji / zarządu:

22-400 Zamość Sitaniec– Błonie 1

należy do:

Zespół Zamojskiech PK

powiązania przez otuliny lub OChK:

Roztoczański PN i dalej: Krasnobrodzki PK, PK Puszczy Solskiej, Południoworoztoczański PK

rok utworzenia:

1991

akt prawny:

Rozporz. Nr 3 z dn. 22.01.1991 r. Woj. Zamojskiego w sprawie wprowadzenia ochrony walorów wypoczynkowych i krajobrazowych (Dz. Urz. Woj. Zamojsk. Nr 5 z 1991 r., poz. 48).

Park Krajobrazowy Lasy Janowskie

województwo:

lubelskie, podkarpackie

powiat:

janowski, stalowowolski

powierzchnia łączna:

39150 ha (w tym: lasy: 79,25%, użytki rolne: 19,65%, wody: 0,92%)

pow. w poszczeg. woj.

35095 + 4055 ha

rezerwaty w parku:

6 (pow. łączna: 4264,69 ha)

nazwy rezerwatów:

Jastkowice, Łęka, Lasy Janowskie, Imielty Ług, Kacze Błota, Szklarnia

liczba pomników przyrody:

7

powierzchnia otuliny:

60500 ha (w tym lasy: 40,2%)

rezerwaty w otulinie:

0

liczba pomników przyrody:

7

OPIS OBIEKTU:

Stosunkowo płaski teren urozmaicony wydmami, płytkimi obniżeniami wypełnionymi przez zbiorniki wodne i torfowiska oraz wcięciami dolin meandrujących rzek. W przeważającej części pokryty lasami należącymi do wielkiego kompleksu ciągnącego się od Wisły po wsch. granicę Polski. Znaczny udział lasów naturalnych o wielkiej wartości przyrodniczej i zróżnicowaniu siedliskowym, od borów suchych po bagienne. Wysokie walory przyrodnicze, zachowane cechy krajobrazu naturalnego i znaczenie historyczne zdecydowały o otoczeniu obszaru Lasów Janowskich szczególną ochroną. W 1978 r. powołano "Park Krajobrazowy nad Branwią" o stosunkowo niewielkiej powierzchni 2,5 tys. ha, odejmujący teren bitwy partyzanckiej,  która miała miejsce w czerwcu 1944 r. W jego granicach znalazła się cenna pod względem przyrodniczym dolina rzeki Branwi. W 1984 r. powstał Park Krajobrazowy Lasy Janowskie.  80 % obszaru Parku, to lasy z wysokim udziałem drzewostanów pochodzenia naturalnego, głównie sosnowych, sosnowo - jodłowych i mieszanych. Lasy wraz z dużymi zespołami stawów, bagien i torowisk są siedliskiem wielu rzadkich i chronionych roślin. Stanowią także ostoję dla wielu gatunków zwierząt i ptaków. W Parku znajduje się ponad 200 pomników przyrody i 9 rezerwatów zatwierdzonych i projektowanych o łącznej powierzchni 6500 ha. Na omawianym terenie planuje się powołanie Janowskiego Parku Narodowego, który pod względem zróżnicowania borów zająłby pierwsze miejsce wśród polskich parków narodowych, a pod względem wartości ogólnoprzyrodniczych należałby do grupy 10 najcenniejszych parków narodowych. Planowany Janowski Park Narodowy będzie zajmował obszar 17 000 ha.

adres dyrekcji / zarządu:

23-300 Janów Lubelski, ul. Boh. Porytowego Wzgórza 35

powiązania przez otuliny lub OChK:

nie ma

rok utworzenia:

1984

akt prawny:

Uchwała Nr II/12/84 z dn. 03.10.1984 r. WRN w Tarnobrzegu w sprawie utworzenia Parku Krajobrazowego ''Lasy Janowskie'' (Dz. Urz. Woj. Tarnobrzesk. Nr 9 z 1984 r., poz. 73).